Możemy w naszym startupie dojść do takiego momentu, kiedy albo będziemy chcieli sprzedać naszą firmę na najkorzystniejszych możliwych warunkach sprzedaży, bądź też zgłosi się potencjalny nabywca – chętny do zakupu naszego startupu. Warto w tym momencie przyjrzeć się problematyce wyceny wartości firmy, zwłaszcza w środowisku biznesu międzynarodowego, gdyż nabywca może być przyzwyczajony do innych metod wyceny wartości firmy na poczet przejęcia przedsiębiorstwa, aby dobrze podejść do kwestii wyceny firmy.
Kiedy powstaje wartość firmy?
Jak jest źródło pojęcia wartości firmy? Na wykładach z ekonomii wartość firmy określa się jako powstającą tylko i wyłącznie w jedynym przypadku, jakim jest przejęcie jednego podmiotu gospodarczego przez inny. Wówczas cena przejęcia porównywana z wartością godziwą przejętych aktywów netto, to wartość, z jaką zostały nabyte aktywa netto przejętej firmy.
Wycena wartości firmy – nieco teorii
Aby lepiej poruszać się w tematyce wyceny wartości naszego startupu, abstrahując oczywiście od zupełnie umownej ceny, na jaką możemy się zgodzić a którą akceptuje kupujący (albo też złożona została propozycja którą akceptujemy my) Tak czy jednak, zapewne warto przyjrzeć się Międzynarodowemu Standardowi Rachunkowości nr 22, który określa wartość godziwą firmy.
Czy wartość godziwa to goodwill? Nie do końca, gdyż goodwill stanowi nadwyżkę ceny nabycia przedsiębiorstwa nad wartością godziwą jego aktywów netto. Jest to niefinansowy składnik aktywów niematerialnych, reprezentujący reputację, bazę klientów czy synergie, które powstają przy przejęciu. czyli:
Cena nabycia – wartość godziwa aktywów netto = Goodwill
„Wartości godziwe możliwych do zidentyfikowania aktywów i zobowiązań nabytych w wyniku przejęcia są ustalone z uwzględnieniem zamiarów jednostki przejmującej dotyczących sposobu ich wykorzystania”
I dalej czytamy w Standardzie nr 22:
” kwota za jaką dane składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane w drodze przeprowadzonej na warunkach rynkowych transakcji pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi stronami”.
Z kolei w ustawie o rachunkowości Czytamy że wartość firmy stanowi różnicę między ceną nabycia określonej jednostki lub zorganizowanej jej części, a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto, jeśli Cena nabycia jednostki lub jej zorganizowanej części jest niższa od wartości godziwej przejętych aktywów netto, to różnica stanowi ujemną wartość firmy”.
Opinia nr 17 Rady ds. Zasad Rachunkowości (APB) „Aktywa niematerialne” (1970) zobowiązała przedsiębiorstwa do kapitalizacji zarówno identyfikowalnych aktywów niematerialnych, jak i wartości firmy, amortyzując je systematycznie jako koszty uzyskania przychodu przez szacowany okres ich użytkowania, nieprzekraczający 40 lat. Nakazano stosowanie metody liniowej amortyzacji, chyba że inna, systematyczna metoda byłaby bardziej odpowiednia.
Opinia Accounting Principles Board nr 17 (APB Opinion No. 17, Intangible Assets), wydana w sierpniu 1970 roku przez American Institute of Certified Public Accountants (AICPA), stanowiła kluczowe wytyczne dla amerykańskich zasad rachunkowości (US GAAP) w zakresie wyceny i amortyzacji wartości firmy (goodwill) oraz innych aktywów niematerialnych.
Oto główne zasady wyceny wartości firmy wynikające z APB 17:
- Obowiązek kapitalizacji: Opinia wymagała, aby wartość firmy (goodwill) oraz inne nabyte aktywa niematerialne były kapitalizowane (rejestrowane w bilansie) w momencie ich nabycia.
- Wycena oparta na koszcie historycznym: Wartość firmy powinna być rejestrowana na podstawie ceny nabycia (kosztu), czyli nadwyżki zapłaconej za spółkę ponad wartość godziwą jej identyfikowalnych aktywów netto.
- Amortyzacja (odpisywanie wartości): APB 17 założyła, że wartość firmy jest aktywem o ograniczonym czasie użytkowania. W związku z tym wymagała systematycznego amortyzowania (odpisywania) wartości firmy w ciężar kosztów (wyniku finansowego) metodą liniową.
- Okres amortyzacji: Amortyzacja musiała być dokonywana przez okres szacowanych korzyści ekonomicznych, jednak nie dłużej niż przez 40 lat.
- Brak testów na utratę wartości: APB 17 była bardzo ogólna w kwestii utraty wartości (impairment), skupiając się głównie na narzuconej, systematycznej amortyzacji, a nie na corocznym sprawdzaniu wartości rynkowej.
Pisaliśmy też o księgowości w startupie oraz o formach działalności na przykładzie prostej spółki akcyjnej.
APB 17 obowiązywała do 2001 roku, kiedy to została zastąpiona przez SFAS 142 (Statement of Financial Accounting Standards No. 142). SFAS 142 zniósł obowiązek amortyzacji wartości firmy przez 40 lat, zastępując go corocznym testem na utratę wartości (impairment test).
Czy nie da się prościej podejść do wyceny wartości firmy?
Poza umownym podejściem, nazwijmy to ofertowym, nie ma jednej złotej recepty. Istnieje jeszcze jedno podejście, który kojarzy się z zagadnieniem jednego z podejść do wyceny wartości nieruchomości, czyli metody porównawczej (tam też jest parę metod, zwanych podejściami). Tak jak w operacie szacunkowym najbardziej rzetelne wyniki otrzymujemy posiadając dane z rynku nieruchomości podobnych lokalizacji podobnych obiektów w podobnym przeznaczeniu i zestawiając je z cenami sprzedaży (oczywiście, mówię w uproszczeniu, bo dochodzą dodatkowe czynniki i wagi poszczególnych cech). Przy wycenie wartości firmy mówimy o metodzie porównawczej (rynkowej) opartej na mnożnikach, przykładowo mnożnik EBITDA.
Metoda mnożników (najpopularniejsza i najprostsza)
Wzór: Wartość Firmy = Mnożnik (np. 3-5x) × EBITDA (Zysk operacyjny przed amortyzacją).
- Jak wyceniamy: Oblicz zysk EBITDA swojej firmy za ostatni rok, a następnie pomnóż go przez wskaźnik typowy dla Twojej branży (np. 3x-5x dla małych i średnich firm).
- Zalety metody mnożników: Jest szybka, bazuje na rzeczywistych danych rynkowych i odzwierciedla to, ile nabywcy płacą za podobne biznesy.
2. Metoda majątkowa (Wartość księgowa netto)
Wzór: Wartość Firmy = Aktywa – Zobowiązania (Długi).
- Jak wyceniamy: Sumujesz wartość całego majątku firmy (budynki, maszyny, gotówka, towary) i odejmujesz od tego wszystkie zobowiązania (kredyty, pożyczki, zobowiązania wobec dostawców).
- Zalety i wady metody majątkowej: Bardzo prosta, oparta na bilansie firmy. Jest najlepsza dla firm z dużym majątkiem trwałym, ale nie uwzględnia potencjału do generowania zysków w przyszłości.
3. Metoda „praktycznych zasad” albo „na oko”, „na chłopski rozum” ( po angielsku: Industry Rules of Thumb)
Jest to uproszczenie metody mnożnikowej, często stosowane w małych, lokalnych biznesach (np. fryzjer, mały sklep, kawiarnia).
- Przykład: Wycena małej kawiarni jako „Roczny utarg + wartość sprzętu”.
- Zaleta: Najszybsza – opiera się na doświadczeniu rynkowym w danej branży.
Strony źródłowe przy wycenie i zawierające teorię księgową:
https://www.aicpa-cima.com American Institute of Certified Public Accountants
https://www.investopedia.com/terms/g/goodwill.asp Investipedia